Matematik
Bölümü Tarihi
Üniversitemizin kuruluşunda diğer
bölümlere servis amacı ile küçük bir birim olarak yer alan Matematik Bölümü,
1959 yılında Fen-Edebiyat Fakültesi’ne bağlı ayrı bir bölüm haline gelmiştir. Matematik
Bölüm tarihini, başlangıçtan 1970’li yılların sonuna kadar devam eden kuruluş
dönemi, o yıllardan 1990’lı yılların başına kadar devam eden gelişme dönemi ve
1990’lı yılların başından itibaren kurumlaşma sürecini olabildiğince tamamlamış
ve kendi kendine hedefler koyabilen bir kurum haline geldiği kurumlaşma dönemi
olarak üçe ayırabiliriz.
Kuruluş Dönemi:
Kuruluş yıllarının öğretim
kadrosunun Ankara Üniversitesi Fen
Fakültesi Matematik Bölümü’nden gelen Cengiz Uluçay, Tuğrul Taner, İsmet
Olcaylar, Bedri Süer ve Ülkü Kuran’dan oluştuğu görülmektedir. Cengiz Uluçay
üniversitemiz Fen-Edebiyat Fakültesi’nin ilk dekanları arasında da yer
almaktadır. Öğretim görevlisi olarak üniversitemizde göreve başlayan Ülkü Kuran
daha sonra Liverpool Üniversitesi’ne gitmiş ve Potansiyel Kuramı’nın önde gelen
uzmanlarından olmuştur. Bölüm ilk yıllarda genellikle, lisans eğitimlerini
Ankara Fen Fakültesi’nde yapan Yüksek Öğretmen Okulu öğrencileri arasından
seçerek aldığı öğrencilere eğitim vererek yeni öğretim üyesi yetiştirme yoluna
gitmiştir. Kuruluşun bu ilk yıllarında akademik-yönetsel yükün önemli bir
kısmını Tuğrul Taner’in üstlendiği görülmektedir. Columbia Üniversitesi’nde Maden Mühendisliği eğitimi
almış olan Hüseyin Demir 1962 yılında bölüme katılmıştır. Bir geometri uzmanı
olan Hüseyin Demir sonraki yıllarda çeşitli dergilerde yüzlerce geometri
problemi yayınlamıştır. Bu arada Sekizinci Cumhurbaşkanı Turgut Özal 1962-1963
yıllarında yarı zamanlı olarak öğretim kadrosunda yer almıştır. 1965-1966
akademik yılı Matematik Bölümü’ne Lorch, Royden, Schiffer gibi önemli
matematikçilerin katıldığı yıldır. 1966-1967 akademik yılında ise doktorasını
bitiren Türkan Başgöze ve Okan Gürel’in yanı sıra Orhan Alisbah ve Mikusinski
bölüme katılmıştır. Bu yıllarda dikkat çeken bir nokta da eğitimlerini yurt
dışında almış çok sayıda
1968-1969 akademik yılı ise
bölüme öğrenci seçme sınavı ile ilk öğrencilerin alındığı, Gündüz İkeda, Tosun
Terzioğlu, Tunç Geveci, Cemal Koç, Mehmet Orhon’un yanı sıra Aravamudhan, Janzing gibi matematikçilerin
bölüme katıldığı bir yıl olmuş ve
ODTÜ Matematik Bölümü kuruluş sürecini
tamamlamıştır.
Cahit Arf
(1910-1997)
Cumhuriyet Türkiyesinin en önde gelen matematikçilerinden Cahit Arf
1910'da Selanik'te doğdu. Yüksek öğrenimini Paris'te, Ecole Normale
Superieure'de bitirdi. 1933 yılında Galatasaray Lisesi'nde matematik öğretmeni
ve sonra da İstanbul Üniversitesi Fen
Fakültesi'nde doçent adayı olarak çalıştı. 1937 yılında doktora çalışmaları
için Göttingen Üniversitesi’ne gitti ve Profesör Helmut Hasse’nin danışmanlığında doktorasını 1938 yılında aldı. Tekrar
İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nde
çalışmaya başlayan Cahit Arf , bu üniversitede 1962 yılına kadar çalıştı
ve burada 1943'te profesör, 1955'te
ordinaryüs profesör oldu. 1962-1964 yılları arası “Robert College”de çalışan Arf, 1964-1966
yılları arasında ABD’de Princeton'da
İleri Araştırmalar Enstitüsü’nde,
1966-1967 yılları arasında da Kaliforniya Üniversitesi Berkeley
Kampusu’nda misafir öğretim üyesi olarak
çalıştı. 1967 yılında yurda döndü ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi Matematik
Bölümü'nde çalışmaya başladı . 1948'de İnönü ödülünü, 1974'de Türkiye
Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu
(TÜBİTAK) Bilim Ödülü’nü , 1994’de
Fransa tarafından verilen “Comandur des Palmes Acade`miques” ödülünü
kazanan Cahit Arf, 1980'de İstanbul Teknik Üniversitesi ve Karadeniz
Teknik Üniversitesi, 1981'de de ODTÜ’den onur doktorası aldı. Türkiye
ve Mainz Akademisi ve
Türk Matematik Derneği üyesi olan Arf, 1985-1989 yılları arası Türk
Matematik Derneği Başkanlığı yapmanın yanında TÜBİTAK'ın kurulmasına büyük emek
harcamış ve TÜBİTAK Bilim Kurulunun ilk başkanlığını yapmıştı. ODTÜ'den kendi
isteğiyle 1980 yılında emekli olan Arf, sonrasında ODTÜ’yü sık sık ziyaret
ederek Bilim Tarihi dersleri vermesinin
yanı sıra TÜBİTAK-MAM’da yarı
zamanlı araştırmacı olarak çalışmıştır. Cahit Arf 26 Aralık 1997 tarihinde
İstanbul’da vefat etmiştir.
İlk araştırması 1939'da yayımlanan Cahit Arf,
cebir, sayılar teorisi, geometri, elastisite teorisi gibi matematiğin değişik
dallarında özgün ve kalıcı çalışmalar yürüttü. Cahit Arf'ın çalışmaları
öyle özgün fikirler ve ince hesaplarla doludur ki bunları o alanda uzman
olmayan matematikçilere dahi anlatmak güçtür. Başta cebirsel sayılar teorisi
olmak üzere geometride, analizde, elastisite teorisinde kalıcı eserler verdi.
Adı matematik tarihinde “Hasse-Arf
Teoremi”, “Arf Değişmezliği ”, “Arf
Halkaları”, “Arf Kapanışı” gibi terimlerle yer aldı.
Arf için matematik her şeyin üzerinde ve ötesindeydi, ancak mühendisliğin günlük hayattan doğan problemlerine
de ilgi gösterirdi. Bu problemlere mutlaka matematiksel bir model bulmaya çabalardı. Cahit Arf merhum Mustafa İnan ile
somut bir problemde işbirliği yapmış ve İnan'ın köprülerde gözlemleyip
araştırdığı bir sorunun matematiksel kesin çözümünü vermişti. Bu çalışmaları
Cahit Arf'a İnönü Ödülü'nü kazandırmıştı.
Üniversite içi çekişmelerden ve
politikadan özenle uzak durduğu halde, üniversitelerdeki özerk ve demokratik
yapı tehlikeye düştüğünde duyarlı ve sorumlu bir bilim adamı olarak kendini bir
mücadelenin içine atmaktan da çekinmezdi. 1977'de
ODTÜ'nün içine düşürüldüğü bunalım sırasında toparlayıcı tutumuyla bilinir
Cahit Arf. Can güvenliğinin ortadan kalktığı bir ortamda Cahit Arf kaba
kuvvetin yazılı, sözlü tehditlerine aldırmadan doğru bildiğini yapmakta,
üniversitenin haklı mücadelesini kamu oyuna anlatan basın duyuruları, kaleme almaktadır. Bu karanlık dönemde
öğretim üyeleri sıcak gülüşü, babacan görünümü ve tükenmez enerjisiyle Cahit
hocalarını başlarında görmekten güç almışlardır. Cahit Arf yalnızca bu
dönemdeki tutumuyla bile geniş bir topluluğun saygı, sevgi ve güvenini
kazanmıştır. Özerk ve demokratik üniversite için yaptığı çalışmalar ve
katkılarından ötürü, Tüm Öğretim Üyeleri Derneği'nin değerli bilim adamımız
Prof. Seha Meray adına koyduğu ödül Cahit Arf'a verilmiştir.
Başkalarının problemlerine çözüm aramak yüzünden şöhret sahibi
olduğunu, fakat asıl yapmak istediği işlerin kendini fazla tanıtmadığını
söyleyen Arf hayatının son gününe kadar "Non-Abelian" sınıf-cisim
teorisi üzerine çalıştı. Bu konu henüz açıklığa kavuşturulamamış olsa da, Langlands Programı çerçevesinde son
günlerde önemli gelişmeler kaydedilmiştir. M.Gündüz İkeda’nın deyişiyle “Cahit
Arf'ın gençlik rüyası hala çözülmemiş olarak ortada durmaktadır”.
Gelişme Dönemi:
1980’li yıllar,
bölümün önceki yöneticilerinin, bilinçli ve uzun soluklu planları ile yurt dışına gitmeye teşvik ettikleri
gençlerin Matematik Bölümü’ne döndükleri ve bunun etkisi ile ODTÜ Matematik Bölümü’nün araştırmaları ile
de öne çıktığı yıllar olmuştur. Bu gençlerin bölüme katılımının da getirdiği
dinamizm ile ders programları yeniden gözden geçirilmiştir. Bunun yanı sıra
TÜBİTAK işbirliği ile yürütülen Yüksek Lisans Yaz Okulları üniversitemizde ve
diğer yüksek öğrenim kurumlarında yıllarca devam etmiş ve bu okullarda ders
verilen gençlerin önemli bir bölümü bilim insanları olarak yetişmişlerdir.
1967-1982 dönemi Türkiye Matematik Bibliyografyası adlı TÜBİTAK projesinden
(Proje no: TBAG – 638) alınan bilgilere göre 1967-1982 yıllarında ülkemizde yapılan
temel matematik araştırmalarının %69’u ODTÜ Matematik Bölümü’nde yapılmıştır.
Aynı dönemde ülkemizde yapılan uygulamalı matematik araştırmalarının %21 ise
yine ODTÜ Matematik Bölümü’nde
yapılmıştır. 1980’li yılların başı tüm üniversitemizde olduğu gibi belli
sıkıntıların yaşandığı bir dönem olmuştur. 1982 yılında 2547 sayılı Yüksek
Öğrenim Yasası’nın çıkması ile katlanarak devam etmiş, bir çok öğretim üyemiz
hakkında gereksiz soruşturmalar açılmış, bölüme dışarıdan bölüm başkanı
atanmış, ancak atanan yeni bölüm başkanının bölüme uyumu ile bu sorunların
büyük bir kısmının üstesinden gelinebilinmiştir. Değerli bir öğretim
üyemizin 1402 sayılı yasa nedeni ile
işine son verilmesinin yarattığı düş kırıklığı ve üzüntü, 2547 sayılı yasaya
geçiş sıkıntıları ve yeni yapılanma zorlukları olumsuzluklar yaratmıştır.
Bölüme katılan gençlerin yarattığı olumlu hava 2547 sayılı yasanın yarattığı kadro
sıkıntısı gibi daha önce yaşanmamış olaylar nedeni ile bozulmuş, Matematik Bölümü’nün kimi öğretim üyeleri
tekrar yurtdışına giderken kimileri de o yıllarda kuruluş aşamasında olan vakıf
üniversitelerine geçmişlerdir.
|
Masatoshi
Gündüz İkeda (1926-2003)
Prof.Dr. Masatoshi Gündüz İkeda 25 Şubat 1926
tarihinde Tokyo’da doğmuştur. Matematik lisans (1948) ve doktora (1953)
derecelerini Osaka Üniversitesi’nden almıştır. Prof. M.G. İkeda 1953-1954 yıllarında
Nagoya Üniversitesi’nde, 1954-1960 yıllarında ise Osaka Üniversitesi’nde
öğretim görevlisi olarak çalışmıştır. Bu arada 1957-1959 döneminde
çalışmalarını Humboldt Vakfı bursuyla gittiği Hamburg Üniversitesi’nde
sürdürmüştür. 1960 yılında Türkiye’ye gelen
ve 1969 yılına kadar Ege Üniversitesi’nde
görev yapan Prof. M.G. İkeda, 1969 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi
Matematik Bölümü’nde çalışmaya başlamıştır. Prof. M.G. İkeda, emekliye
ayrıldığı 1992 yılına kadar, bazı üniversite ve enstitülere (San Diego State
University, Institute for Advanced Study, Hacettepe Üniversitesi, Yarmouk
University (Ürdün) ve Doğu Akdeniz Üniversitesi) yaptığı kısa süreli
ziyaretler dışında, çalışmalarına ODTÜ Matematik Bölümü’nde devam etmiştir. Prof. M.G. İkeda emekliye
ayrıldıktan sonra TÜBİTAK MAM ve
UEKAE’de (1993-1997), Feza Gürsey Enstitüsü’nde (1997-2003) görev almıştır.
Prof.M.G. İkeda’nın yayınları cebir ve sayılar kuramında yoğunlaşmış ve bu
konularda çok sayıda eser vermiştir. Ele alınan problemlere önemli ve kalıcı
katkılar içeren bu yayınların bir çoğu, halen aynı problemler etrafında
yürütülen uluslararası araştırma faaliyetinde temel kaynaklar arasında yer
almaktadır. Özellikle rasyonel sayı cisminin Galois grubuna ilişkin Neukirch
tahmininin kanıtlandığı makale, bütün dünyada bu sahada yapılmış en önemli
yayınlardan biri olarak tanınmaktadır. Prof.M.G. İkeda araştırma faaliyetinde
sergilediği büyük başarının yanı sıra, Orta Doğu Teknik Üniversitesi
Matematik Bölümü’nde lisans ve lisanüstü matematik programlarının gelişmesine
ve çok sayıda araştırmacı matematikçinin yetişmesine yaptığı katkılarla
bölümün 50 yıllık tarihinde özel bir yer tutmaktadır. Kendisini tanımış her
meslektaşı tarafından, matematik bilgisiyle, bu bilgiyi paylaşmak konusundaki
tavrıyla, araştırmacı ruhu ve seçkin kişiliğiyle daima derin bir saygı ve
hayranlıkla hatırlanacaktır. |
|
|
Kurumlaşma Dönemi:
1991’de lisans programı
öğrencilerimizin de katılımı ile yeniden gözden geçirilmiş, zorunlu derslerin
sayıları azaltılarak seçmeli ders sayısı arttırılmış, örneğin dördüncü sınıf
dersleri tamamen seçmeli derslerden oluşan bir program haline getirilmiştir.
Program değişikliğinin amacı matematiğin değişik dalları arasında daha esnek
sınırların oluşturulmasını ve öğrencilerin değişik alanlara yönelmesini
sağlayacak zengin bir seçmeli ders listesinin sunulabilmesidir. Matematik Bölümünün yaptığı bu değişiklik
ODTÜ’de daha sonra yapılan benzer değişikliklerin öncüsü olmuştur denilebilir.
Bu arada Matematik Bölümü’nün üniversite yönetimine sunduğu Çift Anadal Programı Projesi ise
üniversitede bir ilk olmuştur. Artık olgunluk döneminde olan ODTÜ Matematik
Bölümü ulusal ve uluslararası ilişkiler içerisinde ülkemiz biliminde kurum
olarak önemli roller üstlenmeye başlamıştır. Örneğin, ODTÜ Matematik Bölümü
ulusal matematik sempozyumlarının düzenlenmesinde bu dönemde aktif bir rol
almış ve o zamana kadar çeşitli üniversitelerde düzenlenen ulusal matematik
sempozyumlarının Türk Matematik Derneği’nin ve bir bilim kurulunun denetiminde
düzenlenen ilk ulusal matematik sempozyumu 1988 yılında ODTÜ’de düzenlenmiştir. Bu dönemdeki
değişimin bir örneği de 1992 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla oluşan
ortamda ODTÜ Matematik Bölümü’nün girişimi ile Birinci Türkiye Azerbeycan Matematik
Sempozyumu İstanbul’da düzenlenmiş ve bu bilimsel toplantı daha sonra
Azerbeycan’da gerçekleştirilen ikincisi ve Trabzon’da yapılan üçüncüsü ile
devam etmiştir. Özellikle Azerbeycan ile gelişen bilimsel temaslar sonunda
Azerbeycan Bilimler Akademisi’nden bir grup matematikçinin Orta Doğu Teknik
Üniversitesi’nde görev alması gerçekleştirilmiştir. Böylelikle 1992 yılında
Matematik Bölümü’ndeki yabancı öğretim üyesi sayısı 9’a kadar çıkmıştır.
1990’lı yıllarda TÜBİTAK tarafından sağlanan destek ile Moskova, Sofya, Rostov
Devlet Üniversiteleri ile ilişkiler
geliştirilmiş ve bu üniversitelerden çok sayıda matematikçinin Matematik
Bölümü’nü kısa veya uzun dönem ziyaretleri sağlanmıştır. Bu dönemde Matematik
Bölümü öğretim üyeleri tarafından çok sayıda uluslararası toplantı
düzenlenmiştir. Örneğin 1987 yılında Sayısal Analiz grubu “Symposium on
Numerical Analysis” adlı toplantıyı Ankara’da gerçekleştirmiştir. 1988 yılında
Fonksiyonel Analiz grubu NATO’dan aldığı destek ile “Advanced Study Institute
on Frechet Spaces” adlı çalıştayı düzenlemiştir. Yine TÜBİTAK desteği ile 1993
yılında başlayan “Gökova Topoloji-Geometri Çalıştayları” Matematik Bölümü
öğretim üyelerinin öncülüğü ve aktif katılımı ile yıllık bir etkinlik olarak
günümüze kadar devam etmiştir. Matematik Bölümü Cebirsel Geometri ve Cebir
grubu PICMA (UNESCO)’dan sağladığı üç yıllık bir proje ile Antalya’da
“International Workshop on Geometric Arithmetic” toplantısını
gerçekleştirmiştir. Cebir grubu ayrıca 1994 yılında NATO’dan sağladığı destek
ile “Finite and Locally Finite Groups” toplantısını gerçekleştirmiştir. Bu
uluslararası toplantıların yanı sıra 1994, 1995 ve 1996 yıllarında “Workshop on
Non-linear Problems in Mathematical Physics”, 1997 yılında “International
Workshop on Number Theory” ve 1997 yılında “Anatolian Lectures in Dynamical
Systems” toplantıları yapılmıştır. İlki ODTÜ’de 1998’de gerçekleştirilen
“Positivity and Its Applications” adlı toplantı bu grupta çalışanların iki
yılda bir topladıkları uluslararası bir projeye dönüşmüştür. Bu etkinlik iki
yılda bir yapılan toplantılar ile devam etmektedir. Yukarıda sayılanların yanı
sıra 1998 yılında “Workshop on Recent Trends in Complex Methods in Partial
Differential Equations” ve 1999 yılında “Workshop on Linear Topological Spaces
and Analysis” toplantıları yapılmıştır. Bölümümüzdeki Cebir grubunun 1999
yılında başlattığı “Antalya Cebir Günleri” uluslararası matematik takviminde
yer alan yıllık bir etkinliğe dönüşmüş ve halen devam etmektedir.
Artık kurumlaşma döneminde olan ODTÜ Matematik Bölümü
1998 sonlarına doğru kendisini evrensel
ölçütlerle değerlendirilmesini amaçlayan bir “dış değerlendirme” sürecine girme
kararı almış ve Fen-Edebiyat Fakültesi Dekanlığı’nın desteğiyle 1999 yılının
ilk yarısında böyle bir süreçten geçmiştir. Resmi bir akreditasyon amacı
taşımayan ancak bölümün eğitim, araştırma ve destek programlarındaki zayıf ve
kuvvetli yanların belirlenmesi, üniversitenin diğer akademik birimleriyle ve
üniversite yönetimiyle ilişkilerinin incelenmesi, bölümün büyüme ve gelişmesine
yönelik planlama için gerekli saptamaların yapılmasını hedefleyen bu süreçle
ilgili olarak yurt dışında özellikle Amerika Birleşik Devletleri’ndeki
üniversitelerin bazı deneyimlerinin olduğu biliniyordu. American Mathematical
Society’nin bu süreçle ilgili olarak hazırlatılmış dökümanları mevcuttu. Bu
örnekler de göz önünde tutularak önce Matematik Bölümü’nün olumlu ve olumsuz
yanlarını eleştirel olarak değerlendirebilecek, uluslararası saygınlığa sahip,
deneyimli matematikçilerden kurulu bir dış değerlendirme ekibi belirlenip davet
edilmiştir. Bu bağlamda Robert Langlands (Princeton University), Robion Kirby
(University of California, Berkeley), Ronald Stern (University of California,
Irvine) ve Avner Friedman (Minnesota University) bu daveti kabul ederek “Dış
Değerlendirme Komisyonu”nu oluşturmuşlardır. Bunun hemen arkasından, sürecin
bir parçası olarak, bölüm öğretim üyelerinden üç kişilik bir “İç Değerlendirme
Komisyonu” oluşturulmuştur. Bu komisyon dış değerlendirmeden aylar önce
değerlendirmeye zemin oluşturmak üzere bölümün tüm etkinlikleri, alt yapısı ve
dış ilişkileri ile ilgili bir iç değerlendirme gerçekleştirmiştir. 1999 yılı
Mayıs ayında ODTÜ’yü ziyaret eden Dış Değerlendirme Komisyonu hazırlanan raporu değerlendirerek, bölüm
elemanları, öğrenciler, mezunlar, yöneticilerle görüşmeler yapmış, programları
ve alt yapıyı incelemiş, değerlendirme, eleştiri ve önerilerini bir rapor
olarak sunmuştur. Eleştiri, değerlendirme ve önerilerin bir kısmı bölüme, bir
kısmı bölüm dışı yönetim birimlerine yöneliktir. Daha sonra İç Değerlendirme
Komisyonu genişletilerek önerilerin hayata geçirilmesi için hazırlık yapmak
üzere yeni bir komisyon kurulmuştur. Yeni komisyonun önerileri Bölüm Kurulu’nda
tartışılarak uygulamaya konulmuştur. Değerlendirme sürecinin bölüm ve onun
üniversitedeki rolü üzerinde önemli etkileri olmuştur. Örneğin, Uygulamalı
Matematik Enstitüsü böyle bir süreç sonucu ortaya çıkmıştır. 2000’li yıllarda
lisansüstü öğrenci sayısının büyük bir artış göstermesi sonucu, bölüm lisansüstü programları tekrar ele
alınmış, lisansüstü ders programları ve sınavlar yeniden yapılandırılmıştır.
Matematik Bölümü özetlemeye çalıştığımız elli
yıllık dönem içerisinde 2054 lisans
mezunu, 217 yüksek lisans mezunu ve 56 doktora derecesi mezunu vermiştir. Matematik Bölümü’nün ilk doktorantı “On
Non-Archimedean Banach Algebras” adlı tezi ile Temmuz 1970 yılında doktorasını
alan Mahmut Hayfavi olmuştur.
Ekler:
Sivil
Toplum ve Kamu Kuruluşları ile ilişkiler
Matematik Bölümü öğretim üyeleri TÜBİTAK’ın
kurulduğu günden bu yana bu kuruma önemli hizmetler vermişlerdir. Cahit Arf
TÜBİTAK’ın kuruluş yasası çalışmalarında yer almasının yanı sıra bu kurumun ilk
Bilim Kurulu Başkanlığı’nı da yapmıştır. Diğer yandan TÜBİTAK’ın Bilim Adamı
Yetiştirme Grubu’nda bir çok Matematik Bölümü öğretim üyesi görev yapmıştır.
Bilim Adamı Yetiştirme Grubu ve Temel Bilimler Grubu sekreteryalarını ise
1992-1996 yılları arasında bölüm öğretim üyelerimiz yürütmüşlerdir. Tosun
Terzioğlu ise yine 1992-1996 yılları arasında TÜBİTAK Başkanlığı, 1992-2001
yılları arasında Bilim Kurulu üyeliği yapmıştır.
Bölüm öğretim üyelerimiz her zaman genç bilim insanı
yetiştirilmesine özen göstermiş, olası her fırsatta katkıda bulunmaya
çalışmışlardır. Bu bağlamda Milli Eğitim
Bakanlığı’nın projelerinde olası her desteği vermişlerdir. Örneğin, fen
liselerinin kuruluşunda önemli görev üstlenen Tuğrul Taner fen liselerinin ilk
matematik kitaplarını yazmış, daha sonra bir çok öğretim üyemiz Milli Eğitim
Bakanlığı’nın çeşitli projelerinde görev almışlardır.
Tosun Terzioğlu ve Aydın Aytuna önceleri Doğa
Matematik Dergisi adı ile anılan sonra “Turkish Journal of Mathematics” adını
alan derginin editörleri olmuşlardır. Okay Çelebi ise “Complex Variables and
Elliptic Equations” ve “Bulletin of the Marathwada Mathematical Society” adlı uluslararası dergilerin editörleri
arasındadır.
Matematik Bölümü öğretim üyeleri popüler bir
matematik dergisi olan Matematik Dünyası’nın çıkarılmasında önemli görevler
üstlenmişlerdir. Bu dergi ilk altı yıl Matematik Bölümü öğretim üyelerinin
editörlüğü ve yine öğretim üyelerinin etkin desteği ile çıkabilmiştir.
Matematik Bölümü öğretim üyeleri ulusal ve
uluslararası matematik olimpiyatlarının düzenlenmesinde önemli görevler
üstlenmelerinin yanı sıra Ulusal Olimpiyat Takımları’mızın yetiştirilmesinde
çok önemli emek vermişlerdir. 1993 yılında İstanbul’da yapılan Uluslararası
Matematik Olimpiyatı’nda Matematik Bölümü’nün tamamına yakın bir kısmı
olimpiyatlarda hakem veya yönetici olarak görev yapmışlardır.
Ödüller:
Matematik Bölümü öğretim
üyelerinden Cahit Arf, Gündüz İkeda Türkiye Bilimler Akademisi Şeref
Üyesi’dirler. Tosun Terzioğlu da Türkiye Bilimler Akademisi üyesidir. Bölümümüz
öğretim üyelerinden Cahit Arf, Gündüz İkeda ve Tosun Terzioğlu TÜBİTAK Bilim
Ödülü sahibidirler. Ersan Akyıldız,
Turgut Önder, Mustafa Korkmaz, Tosun Terzioğlu, İbrahim Dibağ, Ali Osman Asar,
Zafer Nurlu, Hurşit Önsiper TÜBİTAK Teşvik, Aydın Aytuna, Demir Küpeli, Ersan
Akyıldız, Mefharet Kocatepe ise Sedat Simavi Fen Bilimleri Ödülü’nü
kazanmışlardır. Albert Erkip, Ersan Akyıldız Balkan Genç Matematikçiler
Ödülü’nü almışlardır. Öğretim üyelerinden Münevver Tezer, Alev Topuzoğlu,
Ağacık Zafer, Yıldıray Ozan, Billur Kaymakçalan, Ferruh Özbudak ise Mustafa
Parlar Vakfı Teşvik Ödülü, Turgay
Kaptanoğlu ve Zafer Ercan ise Matematik Vakfı Gündüz İkeda Araştırma Ödülü’nü
kazanmışlardır. Bölümümüz öğretim üyelerinden Mustafa Korkmaz, Yıldıray Ozan ve
Ferruh Özbudak Türkiye Bilimler Akademisi tarafından yürütülen “Üstün Başarılı Genç
Bilim İnsanları Programı” (GEBİP) kapsamında ödüllendirilmiş ve
desteklenmişlerdir.
Arf Konferansları:
ODTÜ Matematik
Bölümü 1997 yılında kaybedilen Cahit Arf’ın anısını yaşatmayı kendine görev
edinmiş ve bunun için Arf
Konferansları (Cahit Arf Lectures)
adlı bir etkinliği Matematik Vakfı desteği ile 2001 yılından başlayarak her yıl
sonbahar döneminde gerçekleştirmeye başlamıştır. Bu konferanslar çerçevesinde 2001
yılında Gerhard Frey (Institute for
Experimental Mathematics in Essen), 2002 yılında Don Zagier (College de
France), 2003 yılında David Mumford (Brown Üniv.), 2004 yılında Robert
Langlands (Princeton Üniv.), 2005 yılında Peter Sarnak (Princeton Üniv.) 2006 yılında J. P. Serre (College de France)
konuşma yapmışlardır.
Dış
İlişkiler:
Matematik Bölümü kurulduğu günden bugüne kadar
Uluslararası Matematik Topluluğu’nun aktif bir üyesi olmuştur. Orta Doğu Teknik
Üniversitesi’nin kurumsal işbirliği içerisinde olduğu kurumların matematik
bölümleri ile var olan işbirliğinin yanı sıra bölümümüz aşağıdaki kurumlarla da
işbirliği içerisindedir.
Krasnoyarsk State Academy of Architecture and Civil
Engineering (Rusya)
State University of Rostov (Rusya)
University Hesse Institute of Technologie Technische
Hochschule Darmstadt (Almanya)
University of Kaiserslautern (Almanya)
Institute of Mathematics “Simion Stoilow” of the
Romanian Academy (Romanya)
The Institute of Mathematical Statistics and Applied
Mathematics Gheorghemihoc-Caius Iacob (Romanya)
Polish Academy of Sciences Mathematics Department
(Polonya)
Bölüm mantık grubu aracılığı ile 2004 yılında 14
Avrupa üniversitesinin katıldığı bir araştırma ve eğitim ağına dahil olmuştur.
Bu ağ, 2008 yılı sonuna kadar AB tarafından desteklenecektir.
Seminerler:
Matematik Bölümü’nün günlük yaşamında seminerler
önemli bir yer tutar. Bunlardan bölüm Genel Seminerler’i bir yandan bölüme yeni
katılan meslektaşlarımızın bilimsel olarak Matematik Bölümü’ne tanıtımını
sağlarken, diğer yandan da Türkiyeli ve yabancı matematikçilerin konuşmasını
sağlayarak bölüm öğretim üyeleri ile bilimsel etkileşime zemin oluşturmasını
sağlamaktır. Son otuz yıldır dönem içi her perşembe saat: 15:30’da yapılan
Genel Seminerler bir yandan da bölümün sosyal hayatının bir parçasıdır. Bu seminerlerin
konuşmacısı olmuş bazı matematikçiler
ise H.G. Tillmann (Münster Üniv.), W.J. Ricker (Camberra Üniv.), H.L.Royden (Stanford Üniv.), K.H. Hofmann
(Darmstadt T. Üniv.), P.Swinnerton-Dyer, A.Kyriazıs (Atina Üniv.), M.Waldschmidt (Paris Üniv.), N.Schappacher
(Max-Plack Enst. Bonn), D.Vogt
(Wuppertal Üniv.), C.Shimura (Princeton Üniv.), Murat Özaydın (Oklohoma
Üniv.), A. Rubinov (Bakü Üniv.), A.U. Afuwape (Nijerya), W.M.Tikhomirov
(Moskova Devlet Üniv.), W.S. Rubinovich
(Rostov on Don Devlet Üniv.), V. Palamodov, Asuman Güven Aksoy (Claremont
McKenna Koleji), A.W. Wickstead (Belfast Üniv.), A.I. Veksler (St.Petersburg
Üniv.), I.Györi (Macaristan), R.Kobayashi (Nagoya Üniv.), P.Djakov (Sofya
Üniv.), A.Elashvili (Tiflis Üniv.), L.Aizenberg (Bar-Ilan Üniv.), M.Mbekhta
(Lille Üniv.), H.Kohen (Bordeaux Üniv.), P.Roquette (Heidelberg Üniv.), T.Ono
(Johns Hopkins Üniv.), R.Kirby (California Üniv., Berkeley), P.Dodds (Filinders
Üniv.), C.D. Aliprantis (Purdue Üniv.), B.de Pagter (Delft Üniv.), R. Nagel
(Tübingen Üniv.), Y. Gordon (Technion-Hayfa), Y.A. Abramovich (Purdue
Üniv.), A.Borovik (UMIST Manchester),
A.Friedman (Minesota Üniv.), D.Alpay (Ben Gurion Üniv.), L.Badescu (Bükreş
Üniv.), D.Zagier (College de France), Roger Fenn (Sussex Üniv.), B.Mazurov (Novosibirsk
Üniv.), D. Mumford (Brown Üniv.), P.Pragacz (Polonya Bilimler Akademisi),
P.Sarnak (Pirinceton Üniv.), A.Kusraev (Kuzey Osetya Devlet Üniv.), J.B.
Carrell (UBC Üniv.) gibi isimlerin de aralarında olduğu bir çok ünlü
matematikçi sayılabilir. Genel Seminerler’in dışında araştırma gruplarının
belli aralıklar ile kendi aralarında
düzenli olarak yaptıkları seminerler de vardır. Bunlar arasında Cebir,
Analiz, Topolojik Vektör Uzayları ve Kompleks Analiz, Pozitivite ve Uygulama,
Diferensiyel Denklemler ve Topoloji-Geometri seminerleri yıllardır düzenli
olarak devam eden seminerlerdir.
Matematik
Bölümü yayınları:
Bölümün,
yapılan araştırmaların yayın öncesi duyurulmasını sağlayan bir “Preprint”
serisi vardır. Bu seride şimdiye kadar 300’e yakın araştırma yayınlanmıştır. Bu
serideki makaleler benzeri serileri olan kurumlar ile değişim
içerisindedir.
Matematik
Bölümü öğretim üyelerinin eğitime verdiği önemi sık sık güncelleştirilen eğitim
programlarının yanı sıra yazdıkları kitaplarda da görmek mümkündür.
Diğer
yayınlar :
Calculus I-II (T. Taner) 1975.
Freshman Calculus I-IV (B. Süer, H. Demir).
An Introduction to Modern Mathematics (Ş. Alpay, H.
Karakaş) 1979.
Lecture Notes on Differential Equations (E. Akyıldız,
Y. Akyıldız, Ş. Alpay, A.Erkip, A.Yazıcı) 1981.
A First Course in Analytic Geometry (H.İ. Karakaş) 1992.
Basic Mathematics I- II (M. Dabbagh, A. Doğanaksoy) 1993.
Calculus I for Math. Students (H. Arıkan, M.
Dabbagh, Z. Nurlu) 1994.
Calculus II for Math. Students (H. Arıkan, A. Baki,
M. Dabbagh, Z. Nurlu) 1994.
Lectures on Mechanics I-II (B. Nuriyev) 1995.
Introduction to Theoretical Aspects of Ordinary
Differential Equations (A. K. Erkip) 1985.
An Introduction to Real Analysis (T. Terzioğlu)
1994.
Basic Linear Algebra I-II (C. Koç) 1995, 1996.
A First Course in Solution Theory (B. Nuriyev) 1996.
Graduate Algebra Problems with Solutions (M.
Kuzucuoğlu) 1997.
Exercises and Solutions in Groups, Rings and Fields
(M. Kuzucuoğlu) 1997.
Computational Class Field Theory (H. Cohen) 1997.
Examination Papers for B.Sc. Degree Main Subject:
Mathematics (Anonim) 1997.
An Introduction to Measure Theory and Lebesgue
Integral (E. Emel’yanov) 2005.
Fonksiyonel Analizin Yöntemleri (T. Terzioğlu) TÜBİTAK yayını.
On semi-Riemannian submersions (D. Küpeli) 1996. Kluwer Acad. Publ.
Semi-Riemannian maps and their applications (D. Küpeli, E. Garcia-Rio) 1999. Kluwer Acad. Publ.
Invariant probabilities of Markov-Feller operators and their supports (R. Zaharopol) 2005. Birkhauser Verlag.
Matematik Bölümü Başkanları
Cengiz Uluçay:
Yaşar
Gönenç: 24.06.1964 – 01.08.1966
Tuğrul
Taner: 14.09.1966 – 10.10. 1967
Hayri
Körezlioğlu : 10.10.1967 - 1971
Fuat
Özkan: 29.11.1971 - 01.11.1973
Tosun
Terzioğlu: 10.11.1973 - 10.05.1974
Tuğrul
Taner: 10.05.1974 – 28.11.1975
Tosun
Terzioğlu: 01.11.1977 - 04.04.1978
Yardımcı: Ali Osman Asar
Cemal Koç: 04.04.1978 – 15.02.1980
Yardımcı: Aydın Aytuna
Uluğ Çapar: 02.10.1981 -
Yardımcıları: Ali Yazıcı, Şafak Alpay
Tuğrul Taner:
Yardımcıları: Şafak Alpay, Turgut Önder
Gündüz İkeda: 06.10.1982
- 1983
Yardımcıları: Ali Osman Asar, Turgut Önder
Okay
Çelebi : 26.09.1983 - 30.09.1987
(Üniversite Üst Yönetimi tarafından 2547 Sayılı yasanın 40/b
maddesi gereğince
Ankara Üniversitesi'nden bölümümüzde görevlendirilmiştir).
Yardımcı: Turgut Önder
Mehmet
Orhon: 01.10.1987 - 1988
Tosun
Terzioğlu: 03.11.1988 – 15.11.1991
Yardımcıları: Şafak Alpay, Albert Erkip
Aydın
Aytuna : 15.11.1991 – 22.02.1993
Yardımcıları: Tanıl Ergenç, Ersan Akyıldız
Turgut
Önder: 23.02.1993 - 01.01.1995
Yardımcıları: Tanıl Ergenç, Ersan Akyıldız, Zafer Nurlu
Cemal
Koç: 1995 - 20.4.1996
Yardımcıları: Ersan Akyıldız, Tanıl Ergenç, Zafer Nurlu
Şafak
Alpay : 21.5.1996 - 18.2.1999
Yardımcıları: Tanıl Ergenç, Hasan Taşeli, Muhammed Dabbagh
Okay
Çelebi: 18.2.1999 - 2001
Yardımcıları: Zafer Nurlu, Ağacık Zafer
Ersan
Akyıldız: 16.04.2001 - 11.12.2003
Yardımcıları: Aydan Pamir, Muhiddin Uğuz, Murat Yurdakul, Mustafa
Korkmaz.
Şafak Alpay:
11.12.2003 - 11.12.2006
Yardımcıları: Murat Yurdakul, Ayşe Berkman, Muhiddin Uğuz, Belgin Korkmaz, Feza
Arslan
Zafer Nurlu
11.12.2006 -
Yardımcıları: Belgin Korkmaz, Muhiddin Uğuz